QANUNVERİCİLİK

Banner

Qaz təchizatı haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QANUNU

I fəsil

 Ümumİ müddəalar

 

Maddə 1. Əsas anlayışlar

 

Bu Qanunda işlədilən əsas anlayışlar aşağıdakı mənaları ifadə edir:

qaz təchizatı sahəsində fəapyyət — qazın istehsalı, emalı, saxlanması, nəqp, paylanması, satılması, mayeləşdirilməsi, istifadəsi, həmçinin qaz qurğularının quraşdırılması, boru kəmərlərinin tikintisi, istifadəsi, nəzarəti, sınağı və sertifikatlaşdırılması;[i]

qaz — təbii qazlar, o cümlədən propan, butan, etilen, propilen, butilen, butadien, daş kömür qazı, bioloji kütlə qazı, texnoloji proseslərdə alınan qazlar da daxil olmaqla qaz və maye halında olan qaz növləri;[ii]

qaz nəqp xidmətləri — istehsalçılar, paylayıcılar, istehlakçılar və qaz anbarları arasında, həmçinin idxal-ixrac və tranzit məqsədilə qazın boru kəmərləri vasitəsilə uzaq məsafələrə ötürülməsi;

qazın paylanması – qaz paylayıcısı tərəfindən qazpaylayıcı şəbəkə vasitəsilə qazın istehlakçılara paylanması və satılması üzrə fəapyyət;[iii]

birləşdirici məntəqə — nəqpyyatçı və paylayıcı tərəfindən qazın istehlakçıya çatdırılma məntəqəsi. Müqavilələrdə anlayış göstərilməmişsə, birləşdirici məntəqə müxtəpf fiziki və ya hüquqi şəxslərin ixtiyarında olan iki qaz kəmərinin (qaz paylama şəbəkəsində və istehlakçının binası daxipndə olan aşağı təzyiqp qaz kəmərləri) birləşdiyi məntəqədir. Əgər istehlakçının binası qaz sayğacları və xarici boru kəmərlərindən açıcı aparatlarla (açarlarla) təmin edipbsə, birləşdirici məntəqə onlardan sonra yerləşir;[iv]

qaz eksperti - qaz təchizatı sahəsində sınaq işlərinin aparılması üzrə “Uyğunluğun qiymətləndirilməsi sahəsində akkreditasiya haqqında” Azərbaycan Respubpkasının Qanunu ilə müəyyən olunmuş qaydada akkreditasiya edilmiş fiziki və hüquqi şəxslər;[v]

müqavilə və ya energetika müqaviləsi — podratçıya qaz nəqp sistemlərini, paylayıcı şəbəkələri, yeraltı qaz anbarlarını quraşdırmaq və onlardan istifadə etmək və yaxud başqa hallarda dövlət tərəfindən yerinə yetiriləcəyi nəzərdə tutulan digər fəapyyət növlərini həyata keçirmək şərtlərini müəyyən edən və podratçıya hüquq verən, müvafiq icra hakimiyyəti orqanı və ya müvafiq icra hakimiyyəti orqanının yaratdığı qurum ilə podratçı arasında bağlanan və nəzarət orqanı ilə razılaşdırılmış yazılı saziş;[vi]

nəzarət orqanı — qaz təchizatı fəapyyətinə nəzarət edən, onu istiqamətləndirən və qanunvericipklə müvəkkil edilmiş müvafiq icra hakimiyyəti orqanı;

qaz paylayıcısı – alğı-satqı müqaviləsi əsasında istehlakçılara qazpaylayıcı şəbəkə vasitəsilə qazın paylanmasını, satılmasını və bu fəapyyətlərlə əlaqədar xidmətləri həyata keçirən hüquqi şəxs;

qazpaylayıcı şəbəkə – qazın istehlakçılara paylanması üçün yaradılmış, təşkilati, texnoloji və texniki cəhətdən bir-biri ilə əlaqəp olan təsərrüfat (qoşulma nöqtəsində boru kəmərləri və xətləri, təhlükəsizpk və nəzarət-ölçü sistemləri, qaz avadanlığı) kompleksi;

qaz qurğusu – istipk enerjisinin alınması və məişət ehtiyacları üçün qazın yanacaq və müxtəpf növ məhsulların istehsalı üçün xammal kimi istehlakı prosesində istifadə olunan, dövlət standartlarının tələblərinə cavab verən və uyğunluq sertifikatı olan məişət və sənaye qaz qurğusu (qurğuları);

məişət qaz qurğusu – ümumi qaz sərfiyyatı saatda 10 kub metrədək olan, əhapnin məişət ehtiyacları üçün qazın yanacaq kimi istehlakı prosesində istifadə olunan, dövlət standartlarının tələblərinə cavab verən və uyğunluq sertifikatı olan qaz qurğusu (qurğuları);

sənaye qaz qurğusu – ümumi qaz sərfiyyatı saatda 10 kubmetrdən artıq olan, istipk enerjisinin alınması və məişət ehtiyacları üçün qazın yanacaq və müxtəpf növ məhsulların istehsalı ilə əlaqədar xammal kimi istehlakı prosesində istifadə olunan, dövlət standartlarının tələblərinə cavab verən və uyğunluq sertifikatı olan qaz qurğusu (qurğuları);

istehlakçı – alğı-satqı müqaviləsi əsasında qazı satın alan və qazdan yanacaq və ya xammal kimi istifadə edən hüquqi və ya fiziki şəxs;

texniki şərtlər – tikinti obyektlərinin qaz təchizatı üçün layihələndirilməsinə əsas olan və qazın verilməsi ilə bağlı mühəndis-texniki parametrləri özündə əks etdirən texniki sənəd;

tikinti obyektləri – tikinti fəapyyəti prosesində yaradılan və ya yaradılmış bina və ya qurğular;

qoşulma nöqtəsi – tikinti obyektinin qaz xəttinin qaz paylayıcı şəbəkəyə fiziki qoşulma yeri;

qoşulma xidmətinə görə ödəniş haqqı – istehlakçı tərəfindən texniki şərtlərə uyğun olaraq layihələndirilmə və tikinti-quraşdırma işləri yerinə yetirildikdən sonra sənaye qaz qurğularının qazpaylayıcı şəbəkəyə fiziki qoşulmağa görə müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən olunan məbləğ;

balans mənsubiyyəti sərhədi — qaz paylayıcısı tərəfindən qazın istehlakçıya çatdırılma məntəqəsində qaz paylayıcısı və istehlakçı arasında müqavilə ilə qaz paylayıcı şəbəkənin balans mənsubiyyətini müəyyənləşdirən ayırma nöqtəsi;[vii]

 

Maddə 2. Qanunun tətbiq sahəsi

 

Bu Qanun qaz və maye halında enerji daşıyıcısı kimi işlədilən bütün (təbii qazlar da daxil olmaqla) qaz növlərinin (bundan sonra “qaz”) istehsalı, emalı, nəqp, saxlanması, paylanması, satılması və istifadəsi üzrə fəapyyətləri tənzimləyir.

Bu Qanun energetika qanunvericipyinin əsas prinsipləri üzərində qurulmuşdur və qaz sahəsi fəapyyətlərinin xüsusiyyətlərini özündə əks etdirir.

Təbii qaz yataqlarının kəşfi, işlənməsi, inkişafı və təbii qazın hasilatı, ilkin emalı, nəqlə hazırlanması və qaz çıxaran müəssisə tərəfindən onun yığılıb təchizat məntəqəsinə qədər nəqp və həmçinin mühərriklərdə yanacaq şəkpndə işlədilən qazın istifadəsi və nəql edilməsilə əlaqədar fəapyyətlər digər qanunlarla tənzimlənir.

 

II fəsil

 Qaz qurğularının tİkİntİsİ, qurulması və İstİsmarı üzrə tələblər

 

Maddə 3. Ümumi tələblər

 

Qaz qurğularının tikintisi, qurulması, istismarı və işçi vəziyyətdə saxlanması müvafiq tələblərə cavab verməpdir.

Qaz qurğuları qazın atmosferə buraxılmamasını, onun təzyiqinin, temperaturunun, tərkibinin və digər göstəricilərinin müvafiq tələblərə uyğunluğunu təmin etməp, başqa qurğu və əməpyyatların təhlükəp təsirindən mühafizə olunmalıdır.

Əgər həqiqi və potensial təhlükələr yaranarsa, qaz qurğularının istismarçıları dərhal qaz təchizatçılarına, podratçılar və qaz istehsalı üzrə xüsusi icazəsi olan şəxslər isə müvafiq icra hakimiyyəti orqanına və müvafiq icra hakimiyyəti orqanının yaratdığı quruma məlumat verməpdirlər. Qaz istehsalı üzrə xüsusi icazəsi olan şəxslər və podratçılar müvafiq icra hakimiyyəti orqanının və müvafiq icra hakimiyyəti orqanının yaratdığı qurumun qərarlarına əsaslanaraq təhlükələrin qarşısının alınması və aradan qaldırılması üçün tələb olunan bütün tədbirləri görməpdirlər. [viii]

Müvаfiq icrа hаkimiyyəti оrqаnının səlahiyyətp nümayəndələri istehlakçını 5 iş günü əvvəl məlumatlandırmaqla qazdan səmərəp istifadə, məişət qаz qurğulаrının təhlükəsiz və etibarlı istismаr edilməsini təmin еtmək məqsədi ilə həmin qurğulаra, tüstü bacalarına və qazpaylayıcı şəbəkəyə аltı аydа bir dəfədən az olmayaraq texniki baxış keçirilməsini təmin etməp, nəticələrini 2 nüsxədən ibarət aktla rəsmiləşdirməp və aktın bir nüsxəsini mütləq istehlakçıya təqdim etməpdir. İstehlakçı bu barədə xüsusi kitabda öz imzası ilə həmin sənədin alınmasını təsdiq etməpdir.

Sahibkarlıq subyektlərinin sənaye qaz qurğularına “Sahibkarlıq sahəsində aparılan yoxlamaların tənzimlənməsi və sahibkarların maraqlarının müdafiəsi haqqında” Azərbaycan Respubpkasının Qanununda nəzərdə tutulmuş hallarda və qaydada texniki bахış kеçiripr.

Qazpaylayıcı şəbəkədə qəza hallarının qarşısının alınması və nəticələrinin aradan qaldırılması qaz paylayıcısı tərəfindən həyata keçiripr.

İstehlakçılar qaz qurğularının bu Qanuna müvafiq olaraq istismarına və işçi vəziyyətdə saxlanılmasına görə məsupyyət daşıyırlar.

İstehlakçılar tikinti obyektlərinin daxipndə qaz sızmasını və dəm qazını müəyyən edən detektor quraşdırmalı və onu işlək vəziyyətdə saxlamalıdırlar.[ix]

Sənaye qurğularının və proseslərinin, istehlakçı qurğularının, enerji daşıyıcılarının və məhsullarının sertifikatlaşdırılması “Uyğunluğun qiymətləndirilməsi sahəsində akkreditasiya haqqında” Azərbaycan Respubpkasının Qanunu ilə müəyyən olunmuş qaydada akkreditasiya edilmiş uyğunluğu qiymətləndirən qurumlar tərəfindən aparılır.[x]

 

Maddə 4. Məişət qaz qurğularına tələblər[xi]

 

İstehlakçının məişət qaz qurğusu müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi dövlət standartlarının tələblərinə cavab verməpdir.

İstehlakçının məişət qaz qurğusu həmin qurğunun yerləşdiyi tikinti obyektində qaz ekspertləri və ya qaz paylayıcısının mütəxəssisi tərəfindən sınaqdan keçirildikdən və sertifikat verildikdən sonra qazpaylayıcı şəbəkəyə qoşulur. Sınağın keçirilməsinə və sertifikatın verilməsinə görə ödəniş tələb olunmur.[xii]

 

Maddə 5. Sənaye qaz qurğularına tələblər[xiii]

 

Sənaye qaz qurğuları yoxlanılmalı, sınaqdan keçirilməp və xüsusi icazə əsasında istismara verilməpdir. [xiv]

Sənaye qaz qurğularının yoxlanılması və sınaqdan keçirilməsi müvafiq icra hakimiyyəti orqanı, müvafiq icra hakimiyyəti orqanının yaratdığı qurummüstəqil qaz eksperti (hətta qurğunu tikməyən və onu idarə etməyən podratçı) tərəfindən də həyata keçirilə bilər. [xv]

Sənaye qaz qurğusunun istismarına icazə qaz təchizatı sahəsində fəapyyət göstərən şəxsə veripr. “İcazə “Psenziyalar və icazələr haqqında” Azərbaycan Respubpkasının Qanunu ilə müəyyən olunmuş qaydada və müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən həmin qurğunun yoxlanılmasını və sınaqdan keçirilməsini təsdiq edən müvafiq sənədlər və hesabat əsasında veripr. Xüsusi icazə vermək üçün müvafiq icra hakimiyyəti orqanı əlavə informasiya, yoxlama və ya sınaq da tələb edə bilər. [xvi]

 

Maddə 6. Qaz qurğularına ziyan vuran dəyişmələr

 

Qaz qurğularında hər hansı nəzərdə tutulmamış dəyişmələr baş verərsə, bu Qanunun 4-cü və 5-ci maddələrində göstərilən şərtlərin yerinə yetirilməsi məcburidir.

Bilərəkdən (qəsdən) və ya səhlənkarlıq nəticəsində qaz qurğularına ziyan vuran və ya qurğu sahibindən icazəsiz digər qurğudan qaz alan istənilən şəxs, qaz qurğusu sahibinə dəymiş ziyana görə məsupyyət daşıyır.

 

III fəsil

 Qazın İstehsalı, emalı və qaz konteynerlərİ İlə əlaqədar fəalİyyət

 

Maddə 7. Qaz təchizatı sahəsində fəapyyət[xvii]

 

Qaz təchizatı sahəsində aşağıdakı işlər icazə əsasında həyata keçiripr:

1.1. qazın istehsalı və təbii qazın emalı;

1.2. qazın nəqp;

1.3. qazın paylanması;

1.4. yeraltı qaz anbarlarının işlənməsi, tikilməsi və istismarı;

1.5. sənaye qaz qurğusunun istismarı.

Bu maddənin 1-ci hissəsində göstərilən icazələrin verilməsi bu Qanuna və “Psenziyalar və icazələr haqqında” Azərbaycan Respubpkasının Qanununa uyğun olaraq həyata keçiripr.

Bu maddənin 1-ci hissəsində göstərilən icazələr müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən veripr və icazə alınması üçün ərizəyə “Psenziyalar və icazələr haqqında” Azərbaycan Respubpkası Qanununun 18.2.1-18.2.4-cü maddələrində göstərilən sənədlərlə yanaşı, aşağıdakı sənədlər də əlavə olunur:

3.1. nəzərdə tutulan fəapyyətin əsas göstəricilərinin təsviri;

3.2. qaz qurğularının, müvafiq avadanlıqların sənədləri, sifarişçinin və onun işçilərinin peşə ixtisasları;

3.3. ictimai təhlükəsizpk haqqında memorandum;

3.4. nəzərdə tutulan fəapyyətlə məşğul olan şəxslərin sağlamlığının və təhlükəsizpyinin təmin olunması qaydaları üzrə tələb olunan sənədlər;

3.5. qazdan səmərəp istifadə haqqında sənədlər;

3.6. ətraf mühitə təsirin qiymətləndirilməsi haqqında sənəd.

Qaz təchizatı sahəsində sınaq işləri müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) və ya qaz ekspertləri tərəfindən həyata keçiripr.

 

Maddə 8. Qaz ekspertlərinin hüquq və vəzifələri

 

Sənaye qaz qurğularının və proseslərinin, məişət qaz qurğularının, enerji daşıyıcılarının və məhsullarının sertifikatlaşdırılması, sınaqdan keçirilməsi, nəzarəti, planlaşdırılması, elmi-texniki tədqiqatlar və digər texniki məsələlər müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən “Uyğunluğun qiymətləndirilməsi sahəsində akkreditasiya haqqında” Azərbaycan Respubpkasının Qanununa uyğun olaraq akkreditasiya olunmuş uyğunluğu qiymətləndirən qurumlar tərəfindən yerinə yetirilə bilər.[xviii]

Qaz eksperti kimi fəapyyət göstərmək üçün akkreditasiya attestatı müvafiq məsələlərin həlpndə öz ixtisas səriştəppyini və etibarlılığını nümayiş etdirən (sübut edən) istənilən şəxsin və təşkilatın sifarişinə görə veripr. Qaz ekspertlərinin sayı inhisar mövqelərinə yol verməmək və onlar arasında müsabiqəni həvəsləndirmək şərtilə müəyyən edipr. [xix]

Qaz ekspertləri müvafiq icra hakimiyyəti orqanının və ya istənilən maraqlı tərəfin sifarişi ilə işləyirlər. Qaz ekspertlərinin əmək haqqı dərəcələri və onların xidmətilə əlaqədar xərclərin ödənilməsi tariflərlə və ya müvafiq icra hakimiyyəti orqanının qərarları ilə tənzimlənə bilər. Qaz ekspertlərinin əmək haqqı və xərcləri hər konkret hal üçün onların fəapyyətinə səbəb olan şəxs tərəfindən ödənipr. Əgər həmin şəxs müəyyən edilməmişsə və ya o, xidmətin xərclərini ödəmirsə, əmək haqqı və xərclər qaz ekspertinin xidmətini tələb edən şəxslər tərəfindən ödənipr.

Qaz ekspertləri öz qərarlarının və sertifikatlarının dəqiq və düzgünlüyünə görə məsupyyət daşıyırlar. Müvafiq icra hakimiyyəti orqanı akkreditasiya attestatında üçüncü tərəfin müvafiq sığortasını nəzərdə tuta bilər.[xx]

Müvafiq icra hakimiyyəti orqanı qaz ekspertlərinin fəapyyətinə nəzarət edir. Əgər qaz ekspertlərinin ixtisas dərəcəsi, peşə səriştəppyi və etibarlılığı tələblərə cavab vermirsə, müvafiq icra hakimiyyəti orqanı akkreditasiya attestatını dayandıra bilər. Zəruri hallarda isə xəbərdarlıq edilmədən xüsusi icazə geri də alına bilər. Bu həmçinin, bu maddənin 3-cü hissəsinə uyğun qaz ekspertinin yüksək əmək haqqı və xərcləri ödəməsini tələb etmə hallarına da aiddir. [xxi]

Qaz qurğularını istehsal edən, quraşdırma və istismar işlərini aparan və təmir edən müəssisə müvafiq texniki məsələləri və nəzarəti müstəqil yerinə yetirmək üçün ixtisasını, təşkilati və texniki səriştəsini və etibarlılığını nümayiş etdirdikdə (öz məhsul və xidmətləri istisna olunmaqla) qaz eksperti təyin edilə bilər. Bu maddənin 1-ci və 5-ci hissələri belə müəssisələrə də aid edipr.[xxii]

 

Maddə 9. Qazın istehsalı və emalı

 

Qaz istehsalı, təbii qazın emalı da daxil olmaqla, müəssisə və onun qaz qurğusu üçün Qanunun 5-ci və 7-ci maddələrinə müvafiq olaraq əvvəlcədən xüsusi icazə obyektidir. [xxiii]

Qaz istehsalı üzrə güclərin yaradılması və ya onların genişləndirilməsi digər tərəfin mülkiyyətinin istifadəsinə dəyişikpk gətirirsə və qanunvericipyə müvafiq olaraq kompensasiya və ya özgəninkiləşdirilmə zəruridirsə, onlar müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən təsdiq edilən yeni xüsusi icazənin və planların obyektidir.

Qaz istehsalına xüsusi icazə qaz tələbatı və qaz anbarlarının tutumu ilə pmitləndirilməpdir. Pmitdən artıq əlavə qaz istehsalına sifarişçi tərəfindən energetika müqaviləsinə aid sənəd təqdim edildikdə aşağıdakı hallarda icazə veripr:

əlavə qaz əsas nəql xidmətləri, qaz paylayıcısı və yeraltı anbarlar tərəfindən qəbul ediprsə;

mayeləşdirilərək konteynerlərlə nəql ediprsə və satılırsa;

bərpa olunan enerji növlərini istifadə edən müəssisə və qurğuların sənaye proseslərinin nəticəsində qaz istehsal ediprsə və istehsalçının yaxınlığında həmin qaza tələbat mövcuddursa.

İcazədə onu alan şəxsin müntəzəm olaraq öz fəapyyəti haqqında müvafiq icra hakimiyyəti orqanına hesabat verməsi tələb edilə bilər. [xxiv]

 

Maddə 10. Qaz konteynerlərinin hazırlanmasına və doldurulmasına tələblər

 

Qazla doldurularaq satılmalı və yaxud hər hansı bir formada qaz istehlakçılarına verilməp olan qaz konteynerlərinin hazırlanması bu Qanunun 3-cü və 7-ci maddələrinin tələblərinə cavab verməpdir. Hər bir konteynerin üzərində daimi olaraq aşağıdakılar göstərilməpdir:

istehsalçının adı və ünvanı;

konteynerin seriyası, nömrəsi, buraxılma və yoxlanma tarixi;

konteynerə doldurula bilən qazın növü, keyfiyyəti və miqdarı;

buraxıla bilən temperaturu və təzyiqi.

Qazın konteynerlərə doldurulması fəapyyətini həyata keçirən müəssisələr:

konteynerlər bu maddənin 1-ci hissəsinə, bu Qanunun 3-cü və 7-ci maddələrinə uyğun olduqda, onlar doldura bilərlər;

konteynerlərin doldurulmasını nişanlamalıdırlar;

öz adlarını, ünvanlarını, konteynerə doldurulmuş qazın növünü, miqdarını, doldurulma tarixini, yoxlama dövrlərini, təhlükəsizpk texnikası üzrə müvafiq təpmatı özündə əks etdirən sənədləri konteynerə əlavə etməpdirlər.

    Yerin üstündə və altında qurulmuş cəmləşdirici qaz konteynerləri, onlara doldurulan qazın maksimum miqdarının saxlanılmasını təmin edən divarlarla əhatə olunmalı, həmçinin normadan yüksək olan temperaturdan müvafiq şəkildə qorunmalıdırlar. Bu tələblər yerinə yetirilmədən qaz konteynerlərinin qazla doldurulması qadağandır.

     

    IV fəsil

     Energetİka müqavİlələrİ, qazın nəql edİlməsİ, paylanması və saxlanılması

     

    Maddə 11. Qaz fəapyyəti sahəsində müqavilələr

     

    Qaz nəqp xidmətlərinin təşkip, qaz paylayıcı şəbəkələrinin tikintisi və yeraltı qaz anbarlarının yaradılması, onların istismarı, yenidən qurulması energetika müqavilələri olmadan həyata keçirilə bilməz. Belə müqavilələr podratçı ilə müvafiq icra hakimiyyəti orqanı və ya müvafiq icra hakimiyyəti orqanının yaratdığı qurum arasında bağlanılır. Müqavilələr nəzarət orqanı tərəfindən təsdiq edildikdən sonra qüvvəyə minir. Müqavilənin təsdiq olunma tarixi onun qüvvəyə minmə tarixi hesab edipr.

    Energetika müqaviləsi müvafiq qanunvericipyin və müqavilənin müddəaları əsasında müəyyən edilmiş fəapyyətin yerinə yetirilməsi üzrə podratçıya hüquqlar və vəzifələr verir.

    Yuxarıda göstərilən hüquqları əldə etmək üçün podratçı dövlətə energetika müqaviləsində göstərildiyi kimi ödəmələr verir.

    Energetika müqavilələrinin birinci fəapyyət müddəti onun qüvvəyə mindiyi vaxtdan hesablanmaqla 20 ildən artıq olmamalıdır. Bu maddənin 1-ci hissəsinə müvafiq olaraq müqavilənin fəapyyəti yenidən daha 10 il uzadıla bilər.

    Energetika müqaviləsi onun şərtlərinə görə dayandırıla bilər. İstənilən halda müvafiq icra hakimiyyəti orqanı və ya müvafiq icra hakimiyyəti orqanının yaratdığı qurum xəbərdarlıq etdikdən və podratçıya çatışmamazlıqları aradan qaldırmaq üçün münasib vaxt verdikdən sonra da podratçı öz vəzifələrindən irəp gələn tələbləri daim pozarsa, müvafiq icra hakimiyyəti orqanı və ya müvafiq icra hakimiyyəti orqanının yaratdığı qurum tərəfindən müqavilənin fəapyyəti dayandırıla bilər.

    Qaz paylayıcısı ilə istehlakçı arasında qazın alqı-satqısı müqavilə əsasında həyata keçiripr. Qaz paylayıcısı ilə istehlakçı arasında qazın alqı-satqı müqaviləsinin nümunəsi, qazın qiyməti, şəbəkəyə qoşulma və şəbəkədən ayırma şərtləri, qazın keyfiyyəti (təzyiq və təchizatın etibarlılığı), qazın dəyərinin ödəmə şərtləri və digər məsələlər qazdan istifadə qaydaları ilə tənzimlənir. Qazdan istifadə qaydaları müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən edipr.[xxv]

     

    Maddə 12. Qaz nəqp xidmətləri

     

      Podratçılar qaz nəqp xidmətlərini (qurğularını) elə qurmalı, istismar etməp və işçi vəziyyətdə saxlamalıdırlar ki, qazın nəql edilməsi energetika müqaviləsinə, mövcud normativ hüquqi aktlara müvafiq təmin edilsin.

      Qaz nəqp qurğularının qurulması və istismarı, müqavilələrin tətbiqi, onların həyata keçirilməsi üzrə mövcud qanunvericipyin istənilən sonrakı tələblərinin obyekti olmaqla:

      qaz kəmərlərinin marşrutlarını, binaların, texniki qurğuların və qaz kəmərlərinin funksiyalarını, yerləşdirilməsini, onları birləşdirən tranzit yerləri, şəhərləri, istifadə ediləcək küçələri və torpaqları göstərən 1/25.000 miqyasda xəritəni;

      texniki və iqtisadi şərtlər, qazın nəql edilməsinin ətraf mühitə təsiri haqqında hesabatı;

      qaz nəqp xidmətlərinin yaradılması, genişləndirilməsi, modifikasiyası, istismarı və işçi vəziyyətdə saxlanılması üzrə podratçıların iş proqramını;

      podratçının digər vəzifələri haqqında məlumatı özünə daxil etməpdir.

      Ziddiyyətp əsaslar olmadıqda podratçı qazı birbaşa sənaye müəssisələrinə nəql edə bilər. Lakin həmin sənaye müəssisəsi qaz paylayıcısının müqavilə ərazisində yerləşmişsə, qaz paylayıcısının əvvəlcədən bu barədə yazılı razılığı olduğu halda podratçıya birbaşa qaz nəqp üçün icazə veripr.

      İstismara başlamazdan və əhəmiyyətp dərəcədə dəyişikpklər edildikdən sonra qaz nəqp xidmətləri (qurğuları) bu Qanunun 5-ci maddəsinə müvafiq olaraq yoxlanılmalı və xüsusi icazə alınmalıdır. [xxvi]

      Qazın idxalı və ixracı müqavilələr əsasında həyata keçiripr. İdxal və ixrac da daxil olmaqla qaz nəqp xidmətləri ilə qazın nəql edilməsi üzrə üçüncü tərəflə sazişlər ancaq müvafiq icra hakimiyyəti orqanının razılığı ilə qüvvəyə minir. Bu razılıq həmin sazişlərin energetika müqavilələrinə və mövcud qanunvericipyə uyğun olduğu hallarda və hədlərdə veripr. Əgər müvafiq icra hakimiyyəti orqanı razılıq almaq üçün ona verilən yazılı sifarişə bir ay müddətində rədd cavabı vermirsə, həmin razılıq verilmiş sayılır.

      Bunlar həmçinin birgə qurğuların, xidmətlərin, müəssisələrin, təşkilatların yaradılması və təşkil edilməsi üzrə istehsalçılar, təchizatçılar, paylayıcılar və qaz nəqpyyatçıları arasında bağlanan sazişlərə də aiddir. Müvafiq icra hakimiyyəti orqanı istənilən maraqlı tərəfin sifarişinə görə bütün maraqlı tərəflər arasında belə sazişin bağlanmasına müddət pmiti qoyur və bu müddət keçdikdən sonra bu sazişlə tənzimlənməyən istənilən məsələ barəsində aşağıdakı ümumi maraqdan irəp gələn qərarlar verə bilər:

      qaz təchizatı fasiləsi ilə yaranan vəziyyətin yüngülləşdirilməsi;

      qaz nəqp xidmətlərinin qarşılıqlı əlaqəsinin asanlaşdırılması;

      istehsalçılara, paylayıcılara və nəqpyyatçılara xidmət edən qaz nəqp xidmətlərinin istismarı və inkişafı;

      idxal, ixrac və tranzit üçün qaz nəqp xidmətlərinin təkmilləşdirilməsi.

      Qanunun əvvəlki müddəalarına əsaslanaraq podratçı və nəqletməni sifariş edən şəxs arasında razılaşma üzrə qazın nəql edilməsinin texniki və kommersiya şərtləri sərbəst müəyyən edipr. Nəqletməni sifariş edən şəxs, qazın qəbul olunma məntəqəsində nəql edilən qazın tərəflər arasında razılaşdırılmış və texniki tələblərə uyğunsuzluğuna, həmin səbəbdən podratçının qurğusuna və üçüncü tərəfə vurulan zərərə görə məsupyyət daşıyır. Nəql edilən qaz razılaşdırılmış şərtlərə müvafiq deyilsə, podratçı xəbərdarlıq etmədən nəqletmədən imtina etmək və nəqletmə haqqında sazişi ləğv etmək hüququna mapkdir.

       

      Maddə 13. Qazın pаylаnmаsı və sаtılmаsı[xxvii]

       

        Energetika müqaviləsinə müvafiq olaraq qaz paylayıcısı müqavilə ərazisində istənilən şəxsin sifarişilə onu qaz şəbəkəsinə birləşdirib təchiz etməpdir və paylayıcının şəbəkəsinə qoşulan istehlakçıların tələblərinin keyfiyyət və kəmiyyətcə daim təmin ediləcəyi dərəcədə qazın istehsalını, alınmasını, ötürülməsini və sаtılmаsını təşkil etməpdir. Bu Qanunun 12-ci maddəsinin 1-ci, 2-ci, 4-cü, 5-ci və 6-cı hissələri eyni qaydada qazın paylanmasına da tətbiq edipr.[xxviii]

        Qazın istehsalını, alınmasını və topdansatış təchizatını etibarlı və müvafiq qiymətlərlə təşkil və təmin etmək məqsədilə qaz paylayıcılarına assosiasiya və müəssisələrlə birləşməyə icazə veripr. Bu Qanunun 12-ci maddəsinin 6-cı hissəsi eyni qaydada müvafiq sazişlərə tətbiq edipr.

        2-1. İstehlakçıya sаtılаn qаzın kеyfiyyət göstəriciləri (tərkibi, sıxlığı, rütubətppyi, istipk yaratmaq qabipyyəti və digər) dövlət stаndаrtlаrının tələblərinə uyğun оlmаlıdır. Dövlət stаndаrtlаrının tələblərinin pоzulmаsı qаnunlа müəyyən еdilmiş məsupyyətə səbəb оlur. Qаzın kеyfiyyət göstəriciləri nəzаrət оrqаnı tərəfindən lаbоrаtоriyа şərаitində və yа хüsusi tехniki vаsitələrlə yохlаnılmаlı və nəticələri bаrədə istеhlаkçılаrа və qаz pаylаyıcısınа məlumаt verilməpdir. Yoxlama nəticəsində qаzın kеyfiyyət göstəriciləri dövlət stаndаrtlаrının tələblərinə cavab vermədikdə, qaz paylayıcısından qazın həmin standartlara uyğunlaşdırılması üçün tədbirlərin həyаtа kеçirilməsi tələb еdilməpdir.[xxix]

        Qaz təchizatçılarının qaz paylayıcıları tərəfindən təchizatının ümumi şərtləri müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi qaydalarla təyin edilə bilər. İstehlakçıların qaz təchizatı üçün texniki şərtlərin verilməsi və qaz qurğularının qazpaylayıcı şəbəkəyə qoşulması qaydası müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən edipr.[xxx]

        Qaz paylayıcıları tərəfindən təyin edilmiş qaz təchizatı qiymətləri müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən edilmiş tariflərə müvafiq olmalıdır. Bu tariflər:[xxxi]

        paylayıcının qaz təchizatı, digər iş və xidmətləri üzrə qiymətlərin hesablanmasının və təyin edilməsinin metod və prinsiplərini;

        müxtəpf kateqoriyalı istehlakçılar üçün hər bir kubmetr verilən qazın tariflərini və onların təyin edilməsi metodlarını özündə əks etdirir.

        Tariflər qaz paylanması münasibətləri üzrə energetika müqavilələrinin müddəalarına uyğun olmalı və kütləvi şəkildə yayılmalıdır.

        Əgər xüsusi hallarda bu maddənin 3-cü və 4-cü hissələrindən irəp gələn qaz təchizatı üzrə tariflər və şərtlər məqsədəuyğun olmazsa, qaz paylayıcısı istənilən istehlakçı ilə tərəflərin qəbul etdiyi yeni şərtlər əsasında xüsusi saziş bağlaya bilər. Qaz paylayıcısı hər belə sazişin surətini müvafiq icra hakimiyyəti orqanına təqdim etməpdir.

        Qaz paylayıcısı aşağıdakı hallarda qazın verilməsini dayandıra bilər:[xxxii]

        istehlakçının müvafiq yazılı müraciəti (qaz təchizatının dayandırılmasının səbəbi və müddəti göstərilməklə) olduqda;

        təmir-profilaktika və qəza işləri görüldükdə, o cümlədən baş verən yanğının və ya qaz sızmasının qarşısı alındıqda;

        istehlakçının qaz qurğusu müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi dövlət standartlarının tələblərinə cavab vermədikdə;

        paylayıcının istehlakçıya verdiyi qazın sayğacla müəyyənləşdirilən hesabı istehlakçıya paylayıcı tərəfindən təqdim edildikdən (göndərildikdən) sonra bir ay müddətində tam ödənilmədikdə;

        paylayıcı ilə müvafiq müqavilə bağlanmadıqda;

        istehlakçı bu Qanunun 3-cü maddəsinin dördüncü hissəsinə uyğun olaraq, müvаfiq icrа hаkimiyyəti оrqаnının səlahiyyətp nümayəndələrini qaz qurğularına, tüstü bacalarına və qazpaylayıcı şəbəkəyə texniki baxış keçirmək üçün onun mülkiyyətində və ya istifadəsində olan tikinti obyektinə daxil olmasına maneə törətdikdə həmin оrqаnların göstərişi əsasında;

        müvаfiq icrа hаkimiyyəti оrqаnının səlahiyyətp nümayəndələri tərəfindən tərtib edilmiş texniki baxış aktında qeyd olunmuş qəza və (və ya) bədbəxt hadisələrə səbəb ola biləcək nöqsanlar istehlakçı tərəfindən nəzərdə tutulmuş müddətdə aradan qaldırılmadıqda həmin оrqаnların göstərişi əsasında;[xxxiii]

        məhkəmənin qərarı ilə;

        dini ekstremizm əleyhinə xüsusi əməpyyat aparıldıqda, həmin əməpyyatın aparılma zonasında, dini ekstremizm əleyhinə xüsusi əməpyyat aparan orqanın göstərişi əsasında.[xxxiv]

        İstehlakçıya qazın verilməsinin dayandırılması (dini ekstremizm əleyhinə xüsusi əməpyyatın aparılması ilə əlaqədar dayandırma halı istisna olmaqla) yalnız fərdi qaydada həyata keçiripr. Qazın dəyərini vaxtında ödəməyən istehlakçıya qazın verilməsinin dayandırılması, qazın dəyərini vaxtında ödəyən digər istehlakçıların hüquqlarının pozulması ilə nəticələnməməpdir. Qaz xətlərinin qanunsuz olaraq kəsilməsi və ya istehlakçıya yazılı bildirişin göndərilməsi tələb olunan hallarda yazılı bildiriş göndərilmədən qazın verilməsinin dayandırılması qadağandır.[xxxv]

        Qaz paylayıcısı istehlakçıya verdiyi qazın dəyərini yalnız sayğacın göstəricilərinə əsasən tam hesablamalıdır və hər ay istehlakçıya məlumat (hesab) təqdim etməpdir (göndərməpdir). İstehlakçı tərəfindən qazın hesabı tam ödənildikdən sonra, qaz paylayıcısı tərəfindən yol verilmiş səhvə görə düzgün hesablanmamış qazın dəyərini qaz paylayıcısı istehlakçı tərəfindən ödənilməsini tələb edə bilməz.

        Məişət qaz qurğularının istifadəsi üçün qaz sayğacı qaz paylayıcısının vəsaiti hesabına, sənaye qaz qurğularının istifadəsi üçün isə qaz sayğacı istehlakçının vəsaiti hesabına təchiz edipr, quraşdırılır və dəyişdiripr. İstehlakçının təqsiri olmadan zədələnmiş qaz sayğacının təmir olunması, texniki baxışdan keçirilməsi, dəyişdirilməsi (yenisi ilə əvəz edilməsi) və quraşdırılması bu hissənin birinci cümləsinə uyğun olaraq, zədələnmə istehlakçının təqsiri üzündən baş verdikdə isə istehlakçının vəsaiti hesabına qaz paylayıcısı tərəfindən həyata keçiripr. Qaz paylayıcısı tərəfindən qaz sayğacının dəyişdirilməsi, təmir olunması və ya texniki baxışdan keçirilməsi istehlakçıdan tələb edildikdə, bu halda qaz paylayıcısı tərəfindən həmin tələbin hüquqi əsası göstərilməpdir. Qaz sayğaclarının növbəti texniki baxışının keçirilməsi onların texniki pasportlarında göstərilmiş müddətdə həyata keçiripr. Qaz sayğaclarının növbəti texniki baxışdan keçirilməsinə görə istehlakçılardan vəsait tələb etmək qadağandır. İstehlakçının arzusu ilə qaz sayğacının texniki baxışdan keçirilməsinə görə istehlakçı vəsait ödəməpdir.[xxxvi]

        Müvafiq icra hakimiyyəti orqanının səlahiyyətp şəxsinin bu Qanunun tələblərinin pozulmasının qarşısını almağa istehlakçı tərəfindən mane olma qanunla müəyyən edilmiş məsupyyətə səbəb olur.[xxxvii]

        Tikinti obyektlərinin (o cümlədən, yaşayış binalarının mənzillərinin) qaz qurğuları yalnız qaz xətlərinə tam həcmdə qoşulduqdan, sayğaclar və detektorlarla təchiz edildikdən sonra istismara qəbul üçün təqdim edilə bilərlər.[xxxviii]

        Ərazi planlaşdırılması aparılmamış ərazilərdə qaz təchizatı üçün layihələndirmə və tikinti obyektlərindən qazpaylayıcı şəbəkənin qoşulma nöqtəsinədək tikinti-quraşdırma işləri istehlakçının seçdiyi podratçı və ya qaz paylayıcısı tərəfindən istehlakçının vəsaiti, dövlət sifarişi olduğu halda isə dövlətin vəsaiti hesabına həyata keçiripr. Sənaye qaz qurğularının qazpaylayıcı şəbəkəyə qoşulmasına görə sənaye qaz qurğusunun istifadəçiləri qaz paylayıcısına müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən olunmuş qoşulma xidmətinə görə ödəniş həyata keçirir.

        Qoşulma nöqtəsi çoxmənzilp yaşayış binaları üzrə həmin binalarda yerləşən qaz xətti (dik boru), digər tikinti obyektləri üzrə isə ən yaxın məsafədə yerləşən və texniki parametrlərə uyğun qaz təchizatını təmin edə bilən mövcud qaz şəbəkəsi hissəsi hesab edipr.[xxxix]

         

        Maddə 14. Yeraltı qaz anbarları

         

        Yeraltı qaz anbarlarının işlənməsi, tikilməsi və istismarı ancaq energetika müqavilələri əsasında aparıla bilər və bu məqsədlə müəssisəyə və onun qaz qurğularına əvvəlcədən xüsusi icazə alınmalıdır. [xl]

        Yeraltı qaz anbarlarının işlənməsi, tikilməsi və/və istismarı üçün podratçı aşağıdakı lazımi tədbirləri görməpdir:

        yeraltı qaz anbarlarının işlənməsi, istismarı və idarə edilməsi məqsədilə zondlama və ya qazma işləri apararkən laylararası qarşılıqlı əlaqənin aradan qaldırılması;

        qazın anbarlara vurulması və saxlanılması üçün istifadə olunmayan geoloji laylara qazın keçməsinin qarşısının alınması;

        yerin təkində qazın şaqup və üfuqi istiqamətlərdə genişləndirilməsi;

        yeraltı qaz anbarında, qaz saxlanan lay (formasiya) ətrafında yerləşən yeraltı suların xarakteristikalarında fiziki, kimyəvi və bakteoroloji cəhətdən istənilən dəyişikpklərin olmaması, qaz saxlanılan ətraf laylardan (formasiyalardan) və təhlükəp zonalardan alınan suyun içməp su kimi istifadə edilməməsi;

        mineral və digər yeraltı sulara (xüsusilə içməp su kimi istifadə olunarsa) və enerji resursları yataqlarına qaz təsirinin olmasına müntəzəm nəzarət edilməsi, podratçı hesabına qaz ekspertləri tərəfindən anapz üçün nümunələrin götürülməsi;

        qaz saxlanılması üçün istifadə olunan geoloji layların (formasiyaların) keyfiyyətinin qorunması;

        yeraltı qaz anbarlarının istismarı qismən və ya tamamilə dayandırılanda təhlükəsizpk texnikasına və ətraf mühitin mühafizəsinə riayət edilməsi.

        Qazı yeraltı anbardan çıxarmaq və ya anbara vurmaq üçün istənilən proqramı yerinə yetirməzdən əvvəl podratçı ona xüsusi icazə almalıdır. İcazə almaq üçün sifarişlə birpkdə görülmüş tədqiqatların və işlərin nəticələri haqqında hesabat, planlaşdırılmış əməpyyatların müddətini, üsullarını və təpmatlarını özündə əks etdirən ətraflı proqram, müvafiq geoloji laylar (formasiyalar) haqqında məlumatlar, saxlanılacaq qaz və ya mayenin təzyiqi və müvafiq təhlükəsizpk tədbirləri təqdim edilməpdir. [xp]

        Yeraltı qaz anbarının müvəffəqiyyətp sınağından sonra podratçıya yeraltı qaz anbarının normal istismarı üçün xüsusi icazə verilməpdir. Podratçı qaz anbarının normal istismarına ən azı üç ay qalmış xüsusi icazənin alınması üçün sifariş verməpdir. Sınaq proqramının nəticələri, anbara vurulan qazın istismar şaxtasının yuxarı hissəsində mümkün olan maksimum təzyiqi, saxlanılan qazın mümkün olan maksimum həcmi, anbara vurulan qazda zərərp və toksik qarışıqların maksimum miqdarı, hər şaxtanın mümkün olan maksimum həcmi, saxlanılan qazı sulu qatlardan ayırma tədbirləri və nəzarət laylarının yeri, sayı və funksiyaları xüsusi icazə sifarişinə əlavə edilməpdir. [xpi]

        Eyni hallarda bu Qanunun 12-ci maddəsinin 5-ci, 6-cı hissələri yeraltı qaz anbarları üçün tətbiq edipr.

         

        Maddə 15. Qaz təchizatı ilə əlaqədar torpaqda və ictimai istifadədə olan yerlərdə işlərin aparılması

         

        Podratçılara torpağın və ictimai istifadədə olan yerlərin qazılması, örtüklərinin götürülməsi, kommunikasiyaların (novçaların, kanapzasiya qapaqlarının və tunellərinin) açılması, mövcud və gələcək qaz kəmərlərinin, qaz qurğularının marşrutları hüdudlarında müqavilə fəapyyətində lazım sayılan xəndəklərin örtülməsi şərtilə qazılması hüququ veripr.

        Yeni qaz kəmərləri və digər qaz qurğuları müvafiq olaraq yerin altında və üstündə, müvafiq tikipnin və ya metal qutunun içərisində yerləşdirilməpdir. Bu, həmçinin mövcud qurğuların təzələnməsinə və yerlərinin dəyişdirilməsinə aiddir. Müvafiq icra hakimiyyəti orqanı və müvafiq icra hakimiyyəti orqanının yaratdığı qurum yuxarıda qeyd edilən hallarda, xüsusən uzaq məsafələrə və yüksək təzyiqp qaz nəqp xidmətlərində istisnalara yol verə bilər.

        Podratçının vəzifələri aşağıdakılardır:

        torpaqda və ictimai istifadədə olan yerlərdə aparılan qaz fəapyyəti işlərinin ictimai infrastrukturun digər sahələrinə cavabdeh olan podratçı və müvafiq icra hakimiyyəti orqanları ilə planlaşdırılması və uzlaşdırılması, təmir və qəza işləri zamanı ictimai infrastrukturun ayrı-ayrı sahələrində maneələr olduqda, əvvəlcədən həmin sahələrin mülkiyyətçisindən yazılı razılığın alınması;

        işlərin başlanmasına azı 3 ay qalmış həmin işlərin proqram və planlarını müvafiq icra hakimiyyəti orqanına təqdim etmək, iş əsnasında qarşıya çıxan suallara cavab vermək və işlərin təşkip və icrası ilə əlaqədar müvafiq icra hakimiyyəti orqanının sərəncamlarına uyğun hərəkət etmək;

        müvafiq icra hakimiyyəti orqanının və müvafiq icra hakimiyyəti orqanının yaratdığı qurumun müəyyən etdiyi müddət ərzində bütün işləri başa çatdırmaq və sahənin istifadəsilə əlaqədar onu tələb olunan vəziyyətdə bərpa etmək;

        təhlükəsizpyi və imkan daxipndə ictimai hərəkəti təmin etmək üçün bütün lazımi tədbirləri görmək;

        işləri minimal ziyanla həyata keçirmək, yer səthini, küçələrin və torpağın altındakı boşluqları normal vəziyyətə salmaq, vurulmuş ziyanı işin gedişi zamanı və ya dərhal iş qurtaran kimi aradan qaldırmaq;

        üçüncü tərəfə vurulan ziyanı mövcud qanunvericipyə müvafiq olaraq ödəmək.

         

        Maddə 16. Xüsusi mülkiyyətlə əlaqədar işlər

         

        Xüsusi mülkiyyətdə yerləşən istənilən qaz kəmərini (xəttini) və qurğusunu yoxlamaq, verilən və istifadə olunan qazın miqdarını təyin etmək və ya qaz nəqp və təchizatı tələb olunmayan halda qaz qurğularını açmaq məqsədilə podratçının müvəkkil edilmiş əməkdaşları və qaz ekspertləri xüsusi mülkiyyətdə olan sahəyə daxil olmaq hüququna mapkdirlər. Podratçı və qaz ekspertləri həmin fəapyyəti ilə mülkiyyətçiyə vurulan ziyanı ödəməpdir.

        Qaz xətlərinin (kəmərlərinin) çəkilməsi və qaz qurğularının yerləşdirilməsi məqsədilə podratçının xüsusi mülkiyyətdə olan sahəyə müdaxiləsinə əvvəlcədən həmin mülkiyyətçinin yazılı razılığı, vurulan ziyanın ödənilməsi və ya ehtiyac olduqda, qanunvericipklə müəyyən edilmiş qaydada özgəninkiləşdirilmə şərtlərilə icazə veripr. Lakin podratçılar mövcud qaz qurğularının və xətlərinin xüsusi mülkiyyətçiyə məxsus torpaqlarda yerləşdiyi yerlərdə yeni qaz kəmərlərinin və qurğularının yerləşdirilməsi fəapyyətinə başlaya bilərlər. Onlar həmçinin eyni qayda ilə mövcud qaz qurğularını işçi vəziyyətdə saxlamaq, təmir etmək və qazıb çıxarmaq üçün işlər də görə bilərlər. Bu Qanunun 15-ci maddəsinin 2-ci və 3-cü hissələri eyni qaydada xüsusi mülkiyyət sahiblərinin işlərin uyğunlaşdırılmasında iştirakı məqsədilə də (planların əvvəlcədən təqdim olunmasını nəzərə almaqla) tətbiq edipr.

        Qəza halları istisna olmaqla, torpağın və ya binanın sahibi tərəfindən onun mülkiyyətində olan sahəyə müdaxiləyə və qaz fəapyyəti göstərməyə icazə verilməyə bilər. Bu, qaz fəapyyəti göstərmək istəyən şəxsin iş vaxtından kənar müdaxilə etmək istədiyi və ya podratçının və ya müvafiq icra hakimiyyəti orqanının və ya müvafiq icra hakimiyyəti orqanının yaratdığı qurumun ona mülkiyyətində olan sahəyə müdaxilə etmək icazəsi haqqında yazılı sənədin əspni təqdim etmədiyi və ya müdaxilə etmək istəyən şəxs öz şəxsiyyətini təsdiqləyə bilmədiyi hallarda baş verə bilər.

         

        Maddə 17. Qaz qurğularının xəritələri (sxemləri)

         

          Hər təqvim ipnin birinci ayında podratçı qaz kəmərlərinin istiqamətini və digər qaz qurğularının funksiyalarını, yer səthinin relyefini, yerin altında/ üstündə, xəndəyin dərinpyini/hündürlüyünü, uzunluğunu göstərən 1/25.000 miqyasda yenidən baxılmış xəritəsini müvafiq icra hakimiyyəti orqanına və müvafiq icra hakimiyyəti orqanının yaratdığı quruma təqdim etməpdir.

          Müvafiq icra hakimiyyəti orqanı və müvafiq icra hakimiyyəti orqanının yaratdığı qurum podratçıdan yeraltı kəmərlərin və qaz qurğularının bir neçə sxemlərinin böyük miqyasda hazırlanmasını tələb edə bilər.

          Hər bir xəritənin və sxemin tərtibi və sonuncu buraxılma tarixi ilə qeyd edilmiş surəti Azərbaycan Respubpkasında podratçının baş idarəsində saxlanılmalıdır. Dövlət rüsumları ödəməklə bütün sifarişçilərə xəritələrin və sxemlərin öyrənilməsi və surətinin çıxarılması hüququ veripr.[xpii]

          Müvafiq icra hakimiyyəti və yerp özünüidarə orqanları xəritələrin və sxemlərin onların müvafiq rayonlarına və yerlərinə aid olan hissələrini podratçıdan pulsuz almaq hüququna mapkdir.

         

        V fəsil

        Təhlükəsİzlİk, İnsanların sağlamlığının və ətraf mühİtİn qorunması, mühafİzə zonası və tədbİrlərİ

         

        Maddə 18. Təhlükəsizpk, insanların sağlamlığının və ətraf mühitin qorunması

         

        Qazla əlaqədar fəapyyət göstərən hər bir şəxs ətraf mühitə hər cür mənfi təsirdən çəkinməp və bu fəapyyətdən irəp gələn labüd təsirləri müvafiq tələblərə uyğun olaraq minimuma endirməpdir.

        Qazla əlaqədar fəapyyət göstərən podratçı kimi xüsusi icazəsi olan şəxslərin təhlükəsizpyi, insanların sağlamlığı və ətraf mühitin qorunması üzrə vəzifələri aşağıdakılardır: [xpv]

        müqavilənin qüvvədə olduğu müddətdə öz fəapyyətini yerinə yetirərkən görüləcək müvafiq tədbirlərdən ibarət təhlükəsizpyi və ətraf mühitin qorunmasını təmin edən planı müvafiq icra hakimiyyəti orqanına və ya müvafiq icra hakimiyyəti orqanının yaratdığı quruma təqdim etmək;

        insanların sağlamlığına, torpağa, təmiz su təchizatına, ağaclara, bitkilərə, binalara və digər qurğulara dəyə biləcək ziyanın qarşısını almaq;

        təsdiq edilmiş metodlara müvafiq olaraq qazın və onun tullantılarının təhlükəsiz və səmərəp yerləşdirilməsini təmin etmək;

        işləri başa çatdırdıqda ərazini təmizləmək və onu ətraf mühitin qorunması üçün məqbul səviyyədə bərpa etmək.

        Qaz emalı zavodlarının, qazın nəqp üçün uzunluğu 20 km və daha çox olan, diametri 500 mm və daha çox olan boru kəmərlərinin, bioqaz elektrik stansiyalarının layihələndirilməsi mərhələsində “Ətraf mühitə təsirin qiymətləndirilməsi haqqında” Azərbaycan Respubpkasının Qanunu ilə müəyyən olunmuş qaydada ətraf mühitə təsirin qiymətləndirilməsi sənədi hazırlanmalı və həmin sənədin dövlət ekoloji ekspertizası keçirilməpdir. [xlv]

        Qaz təchizatı sahəsində fəapyyətlə bağlı mövcud obyektlər ətraf mühitə təsir göstəricilərinə dair ekoloji tələblərə uyğun olduqda, həmin obyektlərin yenidən qurulması və ya həmin obyektlərdə mövcud qurğu və avadanlıqların dəyişdirilməsi üçün ƏMTQ sənədinin hazırlanması tələb olunmur, lakin həmin obyektlərə dair müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən verilən sənədlərdə (atıla bilən tullantı həddi (ABTH), buraxıla bilən axıntı həddi (BBAH), ekoloji pasport) ətraf mühitin mühafizəsi sahəsində normativ hüquqi aktların və texniki normativ hüquqi aktların tələbləri nəzərə alınmaqla müvafiq dəyişikpklər edipr.

        Qaz təchizatı sahəsində fəapyyətlə bağlı mövcud obyektlərin fəapyyəti zamanı təbiətdən istifadə şərtləri ətraf mühitə təsir göstəricilərinə dair ekoloji tələblərə uyğun olmadıqda və ya ilkin layihədə nəzərdə tutulandan fərqp texnologiyalar və texnoloji üsullar tətbiq edildikdə, həmin fəapyyətə dair yenidən ətraf mühitə təsirin qiymətləndirilməsi (ƏMTQ) aparılmalıdır.

        Qaz təchizatı sahəsində fəapyyətlə bağlı obyektlərin ətraf mühitə təsirinin qiymətləndirilməsi (ƏMTQ) həyata keçirilərkən onların transsərhəd təsiri müəyyən edildikdə, həmin obyektlərin transsərhəd təsirlərinin qiymətləndirilməsi məsələləri Azərbaycan Respubpkasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrə uyğun olaraq həll olunur.

         

        Maddə 19. Mühafizə zonası və tədbirləri

         

        Sənaye qurğularını digər qurğuların və fəapyyət növlərinin zərərp təsirindən qorumaq, habelə insanların həyatını, sağlamlığını və əmlakını müdafiə etmək və mümkün ola bilən qəzaların qarşısını almaq, onların zərərp təsirini azaltmaq məqsədilə müvafiq icra hakimiyyəti orqanı mühafizə zonası və tədbirləri ilə bağlı qaydalar tətbiq edə bilər.

        Mühafizə zonası dairəsində tikinti işləri aparılmasına, xüsusilə də binaların inşasına icazə verilmir. Bu qaydanı pozaraq aparılan hər cür tikinti işləri müvafiq qaz qurğusuna xüsusi icazəsi olan şəxsin tələbi ilə tikinti sahibinin və ya tikinti üçün ayrılan torpaq sahibinin hesabına oradan kənar edilməpdir.

        Bu maddənin 1-ci hissəsi tətbiq edilənə qədər mühafizə zonası və tədbirlərilə bağlı qüvvədə olan norma və qaydalar tətbiq edipr.

         

        VI fəsil

        Yoxlama, ödəmə və cərİmələr, bu Qanunun pozulmasına görə məsulİyyət

         

        Maddə 20. Yoxlama

         

        Müvafiq icra hakimiyyəti orqanı və qaz nəzarəti üzrə onun müvəkkil etdiyi nümayəndələr qaz fəapyyəti ilə bağlı bütün yerləri, binaları və qurğuları yoxlama hüququna mapkdir.

         

        Maddə 21. Ödəmə və cərimələr

         

        Müvafiq icra hakimiyyəti orqanı qaz qurğularının və ya qazla bağlı fəapyyətlərin tələblərə cavab vermədiyini, onun əhap, ətraf mühit və əmlak üçün təhlükə törətdiyini müəyyən etdikdə qanunvericipkdə nəzərdə tutulmuş müvafiq tədbirləri görməpdir. Bu qərar istənilən şəxs tərəfindən yerinə yetirilmədikdə müvafiq icra hakimiyyəti orqanı onun vəsaiti hesabına qərarın və ya müvafiq tədbirlərin həyata keçirilməsini təmin etməpdir.[xlvi]

        Müvafiq icra hakimiyyəti orqanı qanunvericipklə müəyyən olunmuş hallarda cərimələr tətbiq edə bilər.

         

        Maddə 21-1. Müvafiq icra hakimiyyəti orqanının yaratdığı quruma ödənilən haqq[xlvii]

         

        Qaz istehsalçıları, təchizatçıları və paylayıcılar tərəfindən müvafiq icra hakimiyyəti orqanının yaratdığı quruma haqq ödənipr. Haqqın məbləği və ödənilmə qaydası müvafiq icra hakimiyyəti orqanı ilə razılaşdırmaqla müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən edipr.

         

        Maddə 22. Bu Qanunun pozulmasına görə məsupyyət

         

        Bu Qanunu pozan hüquqi və fiziki şəxslər Azərbaycan Respubpkası qanunvericipyinə uyğun məsupyyət daşıyırlar.

         

        VII fəsil

        Keçİd müddəaları və beynəlxalq hüquqlar

         

        Maddə 23. Keçid müddəaları

         

          Bu Qanunun qüvvəyə minməsinə qədər qaz sahəsinin fəapyyəti ilə əlaqədar müəyyən edilmiş qaydada bağlanmış hər bir müqavilə bu Qanunla tənzim olunmur.

          Bu Qanunun və bu Qanuna müvafiq qüvvəyə minmiş energetika müqavilələrinin və ya digər qanunvericipk aktlarının arasındakı hər hansı ziddiyyət bu Qanuna uyğun surətdə həll olunur.

         

        Maddə 24. Beynəlxalq hüquqlar

         

        Bu Qanun beynəlxalq hüququn, Azərbaycan Respubpkasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrin, o cümlədən sualtı kabellər və boru kəmərləri ilə, sərhədlərdən çirklənmə, iqpm dəyişikpkləri ilə bağlı müqavilələrin təsir dairəsini azaltmır.

         

        Azərbaycan Respubpkasının Prezidenti Heydər ƏLİYEV

         

        Bakı şəhəri, 30 iyun 1998-ci il

        № 513-IQ